De Stouwe markeert mijlpaal: 100 gemalen en stuwen vernieuwd
Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDODelta) heeft de renovatie van gemaal De Stouwe afgerond. Het gemaal ligt op een historische locatie op de grens van de gemeenten Ommen en Dalfsen, waar al ruim honderd jaar water wordt gekeerd en beheerd. Met de oplevering van De Stouwe bereikt het waterschap een bijzondere mijlpaal: het is nummer 100 dat is gerenoveerd binnen het programma Gemalen en Stuwen.
Het vernieuwde gemaal is voorbereid op de uitdagingen van klimaatverandering en kan zowel water aanvoeren als afvoeren. In droge perioden pompt het gemaal water vanuit de Vecht het achterliggende gebied in. Bij hevige neerslag zorgt een extra pomp ervoor dat het water juist veilig kan worden afgevoerd naar de Vecht, ook wanneer het waterpeil op de rivier hoog staat. Onder normale omstandigheden verloopt de afvoer via de nieuwe stuw.
Vakmanschap van toen, gemaakt door makers van morgen
De historische keersluis bij De Stouwe heeft geen functie meer, maar is gerestaureerd en als cultuurhistorisch element behouden gebleven. “Oud en nieuw komt hier samen”, vertelt projectleider Jannick Knol van WDODelta. “Dat geldt niet alleen voor de plek, de materialen en de technieken, maar ook voor de mensen. Ervaren vakkrachten, maar ook scholieren werkten mee.” De oude sluisdeuren werden nagemaakt door eerstejaarsstudenten van de opleiding Infra Grond-, Weg- & Waterbouw van het Deltion College. De studenten werkten zo aan een echte praktijkopdracht: het ambachtelijk namaken van de sluisdeuren volgens historische methodes. Knol: “De studenten bezochten de bouwplaats om de bestaande situatie nauwkeurig in te meten en maakten de historische deuren vervolgens na in de werkplaats, met traditionele technieken en materialen. Zo draagt jong talent actief bij aan het behoud van het watererfgoed in het Vechtdal. De betrokkenheid bij dit project was mooi om te zien.”
Vissen gaan met de lift
Bijzonder aan gemaal De Stouwe is de aanleg van de eerste vispassage in de vorm van een lift binnen het werkgebied van WDODelta. Deze bijzondere vispassage helpt vissen veilig langs het gemaal, zodat zij zich vrij kunnen verplaatsen tussen verschillende waterhoogtes. De ‘lift’ bestaat uit meerdere kamers die zich vullen met water. Daardoor kunnen vissen veilig omhoog of omlaag zwemmen. Deze technologie is bewezen effectief voor bijna alle vissoorten. De lift is uitgerust met sensoren die 24/7 gegevens verzamelen over passerende vissen en informatie over het water, zoals temperatuur, debiet en waterpeil. Deze data wordt direct verwerkt, waardoor ecologen en waterbeheerders inzicht krijgen in vismigratie en waterkwaliteit. WDODelta legt in haar werkgebied verschillende soorten vispassages aan, afhankelijk van het type watergang, welke soorten vissen er zwemmen en de beschikbare ruimte.
Gerenoveerd gemaal De Stouwe
Plek om te pauzeren
Het gemaal, de vispassage, de sluis en de nieuwe stuw zijn zorgvuldig ingepast. Met een bankje, informatiebord en een bruggetje is de locatie ingericht als rustpunt voor fietsers en wandelaars.
De naam De Stouwe verwijst naar de ontwatering van de veengronden aan de noordzijde van het Vechtdal. Eeuwenlang vormde deze plek een belangrijk knooppunt in het watersysteem en het landschap. Met de afronding van dit project markeert WDODelta niet alleen een technisch hoogtepunt, maar ook een symbolisch moment: honderd gemalen en stuwen vernieuwd, klaar voor de wateruitdagingen van de toekomst.
Programma-aanpak loont
De renovatie van gemaal De Stouwe maakt deel uit van het programma Gemalen en Stuwen, waarin WDODelta ongeveer 650 geautomatiseerde gemalen, stuwen en inlaten vernieuwt of vervangt. Dat deze aanpak werkt, blijkt duidelijk uit de resultaten. “Door projecten niet allemaal apart, maar binnen één programma uit te voeren, winnen we veel tijd,” geeft waarnemend dijkgraaf Hans Pereboom aan. “We hoeven het wiel niet telkens opnieuw uit te vinden en werken met vaste werkwijzen en partners. Dat maakt deze manier van werken niet alleen efficiënter, maar ook goedkoper.”
Cirkel rond krijgen
Dat deze aanpak niet onopgemerkt blijft, blijkt uit de interesse van collega’s uit heel het land. Pereboom: “Andere waterschappen kijken nadrukkelijk mee met hoe wij dit aanpakken. Zij zien dat het werken in een vast programma voordelen oplevert en onderzoeken of ze die kennis en ervaring ook kunnen inzetten voor hun eigen projecten. In de tussentijd gaan wij gewoon door. Onze renovaties zijn doorgepland tot 2048. Uiteindelijk is het de bedoeling om de cirkel helemaal rond te krijgen, zodat de gemalen, stuwen en inlaten elke 30 tot 40 jaar terugkomen op programmering voor groot onderhoud.